Teken
Een teek is een klein, spinachtige bloedzuigende parasiet (2-4 mm). De meest voorkomende teek bij de mens is de schapenteek (Ixodes ricinus). Deze teek kan zich echter voeden op een groot aantal dieren (bv. knaagdieren, grote zoogdieren). De mens is eerder een toevallige gastheer.
Een teek wacht geduldig op een voorbijkomende prooi. Op het lichaam van de gastheer (mens of dier) zoekt de teek een plaats om bloed te zuigen, bij voorkeur in een holte (lies, knie, oksel). De teek boort zijn steeksnuit vrijwel pijnloos in de huid van de gastheer, verankert zich met behulp van zijn omklapbare haken en hecht zich vast.
Ziekte van Lyme
Er bestaan tal van ziektes overgedragen door teken, maar de ziekte van Lyme of borreliose is de belangrijkste in Europa. Het is een aandoening die meerdere orgaansystemen kan aantasten en die in verschillende fases kan verlopen. Ze wordt veroorzaakt door besmetting met de bacterie Borrelia burgdorferi sensu lato. In België wordt de ziekte opgelopen via een tekenbeet van de schapenteek. Ongeveer 10% van de teken in ons land is geïnfecteerd met de ziekte van Lyme.
De drie mogelijke fases:
- Twee tot dertig dagen na de beet: Het eerste symptoom is meestal een rode uitslag die zich rond de tekenbeet uitbreidt (erythema migrans). De zone in het midden wordt na een tijd bleker, waardoor de karakteristieke ring ontstaat. Bij mensen met een donkere huidskleur kan de plek een blauwere kleur krijgen. Er kunnen ook griepachtige symptomen optreden zoals hoofdpijn, keelpijn en koorts.
- Enkele weken tot maanden na de beet: Er kunnen meerdere rode kringen ontstaan op de huid. Het zenuwstelsel kan ook aangetast worden (bv. gezichtsverlamming) en de gewrichten (bv. atritis van de knie) en (minder vaak) het hart (hartritmestoornissen) kunnen getroffen worden. Vaak is er ook sprake van vermoeidheid.
- Enkele maanden tot jaren na de beet: Als de ziekte niet (goed) behandeld is geweest, kan chronische Lyme ontstaan. De klachten uit de vorige fase blijven dan aanhouden. Periodes zonder klachten kunnen periodes afwisselen waarin ze net erg aanwezig zijn.
Lyme is goed te behandelen met antibiotica. Het herstel duurt langer als de ziekte later ontdekt wordt.
Momenteel bestaat er nog geen vaccin tegen de ziekte van Lyme.
Tekenencefalitis
Tekenencefalitis is een hersenontsteking veroorzaakt door het TBE-virus (tick-borne encephalitis). Het virus kan na een beet van een geïnfecteerde teek in het bloed terechtkomen. In de meeste gevallen (75%) brengt de besmetting geen symptomen met zich mee en blijft de ziekte onopgemerkt. In sommige gevallen kan een besmetting leiden tot milde klachten (koorts, hoofdpijn), mogelijk gevolgd door een tweede fase waarbij een aantasting van het centrale zenuwstelsel (meningo-encefalitis) optreedt. In dat geval kan de ziekte leiden tot ernstige, blijvende gevolgen met een sterftecijfer van 0,5 tot 2%.
Het meteen verwijderen van teken beschermt niet tegen infectie met het TBE-virus. Het virus wordt onmiddellijk overgedragen na de beet van de besmette teek. Het aantal besmette teken is echter vrij laag. Er is een hoger risico in Centraal- en Oost-Europa, de Baltische staten en in sommige gebieden in Zweden en Finland. Dat neemt niet weg dat het virus ook in België circuleert. Het aantal geregistreerde ziektegevallen blijft zeer laag. In 2024 werden er vier gevallen van tekenencefalitis gediagnosticeerd in België waarvan er drie in België besmet raakten en één in Duitsland.
Vaccin
Voor tekenencefalitis is er, in tegenstelling met de ziekte van Lyme, wel een efficiënt vaccin ter beschikking. De Hoge Gezondheidsraad adviseerde in 2019 echter niet om buitenwerkers systematisch te vaccineren, al is er wel de aanbeveling aan toegevoegd om dat wel te doen bij een hoger aantal vastgestelde besmettingen.
In Nederland daarentegen adviseert de Gezondheidsraad sinds 2023 om alle werknemers die in het groen werken én die het risico lopen om vaker dan vijf keer per jaar door teken te worden gebeten, een vaccinatie tegen het TBE-virus aan te bieden.
