België: verplichte normen
Een norm heeft niet de status van wetgeving en is dus per definitie niet afdwingbaar. Een norm omvat doorgaans technische afspraken en weerspiegelt de regels van goede praktijk. De totstandkoming van een norm verschilt bovendien grondig van het wetgevend proces. Normen worden opgemaakt door normalisatie-instituten die in technische werkgroepen de inhoud vastleggen. Bedrijven en burgers zijn dan ook niet verplicht om de normen te respecteren maar ze kunnen deze hanteren de kwaliteit van een product of dienst aan te tonen of na te gaan.
Maar, in sommige gevallen, wordt er vanuit de wetgeving verwezen naar de norm en de navolging van de regels uit de norm verplicht gemaakt. En dan stelt zicht het probleem dat bedrijven en burgers geacht worden om te voldoen aan regels die ze niet vrij kunnen raadplegen. Normen worden in België verkocht door het Bureau voor Normalisatie (NBN).
Voorbeelden van verplichte normen in de wetgeving welzijn op het werkOok in de wetgeving welzijn op het werk wordt regelmatig verwezen naar normen maar het is niet altijd duidelijk of het om 'verplichte' normen handelt. Soms vermeldt de wetgever immers dat er ook een evenwaardige methode mag toegepast worden en in sommige gevallen gaat het om een algemene verwijzing. In bepaalde gevallen is er een duidelijke verplichting. 1 Voorbeelden toepassing van een norm of een evenwaardige methode
- Codex Welzijn op het werk, art. VI.3-19.
De meting van het asbestgehalte in de lucht op de arbeidsplaats wordt verricht volgens de norm NBN ISO 14966:2021 of een andere alternatieve methode die gelijkwaardige of nauwkeurigere resultaten oplevert.
- Codex, art. III.1-32
(…) De werkgever die de vereisten van de norm NBN EN 12464-1 en de norm NBN EN 12464-2 toepast bij het bepalen van de voorwaarden inzake verlichting wordt, vermoed te hebben gehandeld in overeenstemming met het eerste lid.
Wanneer de werkgever de normen bedoeld in het tweede lid niet wenst toe te passen, moet de verlichting tenminste beantwoorden aan de voorwaarden die zijn vastgesteld in bijlage III.1-2. 2 Voorbeeld algemene verwijzing
- Codex, art. V.6-5 (risicoanalyse kunstmatige optische straling)
Bij de beoordeling, meting en/of berekeningen past de werkgever een methodiek toe die de normen volgt van de Internationale Elektrotechnische Commissie (IEC) met betrekking tot laserstraling en de aanbevelingen van de Internationale Commissie voor Verlichtingskunde (CIE) en de Europese Commissie voor Normalisatie (CEN) met betrekking tot niet-coherente straling. 3 Voorbeeld verplichte norm
Codex, art. VI.1-18.
De werkgever voert regelmatig en steeds wanneer in de omstandigheden een wijziging optreedt die gevolgen kan hebben voor de blootstelling van de werknemers aan chemische agentia, de nodige metingen uit (…) Hiertoe past hij de regels toe vermeld in de laatste editie van de norm NBN EN 689 Werkplaatsatmosferen — Leidraad voor het evalueren van de blootstelling bij inademing aan chemische stoffen voor vergelijking met grenswaarden en meetstrategie. |
Gratis raadpleging
Het Wetboek van economisch recht maakt verplichte normen, onder bepaalde voorwaarden, gratis toegankelijk (art. VIII.2, aangevuld door de wet van 25 september 2022 houdende diverse bepalingen inzake economie - BS van 16 januari 2023).
Voor de gratis raadpleging van normen maakt de wetgeving een onderscheid tussen normen waarvan het NBN wel het auteursrecht heeft (Belgische normen) en deze waarvoor dit niet het geval is (Europese of internationale normen). De Belgische normen moeten gratis te raadplegen zijn op de website van het NBN maar zonder mogelijkheid om deze te downloaden of af te drukken.
Meer dan 95% van de Belgische normen zijn van Europese of internationale oorsprong waarop het NBN enkel verkooprechten in België heeft, maar geen auteursrechten. Bovendien zijn niet al deze normen beschikbaar in de Belgische officiële talen. In dit geval is het aan de auteur van de regelgeving om ervoor te zorgen dat deze ter beschikking worden gesteld mits het respecteren van de auteursrechten.
