Eurofound: nationale strategieën voor duurzaam werk

De Europese Stichting tot Verbetering van de Levens- en Arbeidsomstandigheden (Eurofound) voerde een studie uit over de manier waarop de lidstaten, in het licht van de vergrijzing van de actieve bevolking, een antwoord willen bieden op de behoefte aan duurzaam werk gedurende de hele arbeidsloopbaan. De meeste lidstaten moeten nog een algemene aanpak van het concept ‘duurzaam werk’ in hun beleid integreren, maar toch zijn de belangrijkste kenmerken van een dergelijke aanpak reeds gekend.

Een grote politieke uitdaging
De uitdagingen die gepaard gaan met de vergrijzing van de bevolking in Europa worden nog meer versterkt door een daling van de actieve bevolking en de gevolgen van de economische crisis (meer bepaald de toename van het aantal precaire vormen van werkgelegenheid en, in veel gevallen, een slinkend aantal jobs). Hoe kan men meer mensen tot de arbeidsmarkt doen toetreden, en dit tot op latere leeftijd? Deze vraag vormt een grote politieke uitdaging voor alle lidstaten van de Europese Unie.

Deze uitdagingen kunnen enkel worden aangepakt als men de duurzaamheid van het werk centraal stelt. Duurzaam werk betekent dat de leef- en werkomstandigheden de mensen helpen bij het vinden en behouden van een baan met het oog op een langere beroepsloopbaan.
Dit houdt in dat men leef- en werkomstandigheden moet creëren die het de werknemers mogelijk maken hun lichamelijke en geestelijke gezondheid, hun motivatie en hun productiviteit gedurende een langere arbeidsloopbaan te behouden. Duurzaam werk impliceert ook dat de beroepsbevolking wordt ondersteund door een uitgebreide sociale infrastructuur, zoals voorzieningen voor kinderopvang en opleidingsdiensten.

De studie
De studie van Eurofound rond duurzaam werk analyseert de nationale beleidslijnen voor de invoering van duurzaam werk in 10 lidstaten van de Europese Unie. Er wordt onderzocht hoe deze beleidslijnen ten uitvoer worden gebracht, of ze geïntegreerd zijn in een samenhangend geheel en of ze complementair of tegenstrijdig zijn.
In Nederland, Zweden en – tot op zekere hoogte – België is het relatief recente concept ‘duurzaam werk’ in het beleid geïntegreerd. Andere landen hebben aspecten van duurzaam werk in hun beleid opgenomen, zoals werkkwaliteit, fatsoenlijk en kwaliteitsvol werk (Duitsland), werk-privébalans (Polen), kwaliteitsvol werk (Litouwen) en levenskwaliteit op het werk (Finland).

4 dimensies van werkkwaliteit
Eurofound legde 4 dimensies voor werkkwaliteit vast die noodzakelijk zijn om van duurzaam werk te kunnen spreken: loonperspectieven, loopbaanvooruitzichten, intrinsieke kwaliteit van het werk en arbeidstijdkwaliteit. Deze 4 dimensies moeten zowel op het niveau van de werkpost als op het niveau van de werknemer aanwezig zijn. Ze zijn vaak transversaal: het arbeidsmarktbeleid, bijvoorbeeld, heeft betrekking op het concept ‘inclusie’, de bescherming van de werkgelegenheid, loonperspectieven, loopbaanvooruitzichten, capaciteitsontwikkeling en het evenwicht tussen werk en privéleven. Dit impliceert dat de genomen maatregelen zowel algemeen (werkkwaliteit) als specifiek (bijvoorbeeld toetreding tot de arbeidsmarkt) moeten zijn.

Geen al te versnipperde maatregelen
Om het werk werkbaar te maken, is het belangrijk een beleid te voeren dat een brede waaier van maatregelen omvat of dat een antwoord biedt op een breed scala aan situaties. In dat opzicht vormt de coördinatie van deze beleidsmaatregelen en de afstemming ervan op andere maatregelen een enorme uitdaging. Te versnipperde maatregelen creëren lacunes en onsamenhangendheden binnen het gevoerde beleid.

De sleutelrol van de sociale partners
De rol die de sociale partners spelen bij het zoeken naar strategieën die werkbaar werk en een gunstige werkomgeving beogen, is een cruciale factor voor succes. We moeten evenwel benadrukken dat het welslagen eveneens afhangt van het institutionele kader waarin de sociale partners evolueren, alsook van de speelruimte die de huidige economische context biedt.

Een flexibel kader
De studie onderstreept dat het vastgelegde kader voldoende flexibel moet zijn om de ontwikkeling van good practices binnen de bedrijven mogelijk te maken. Het succes van die beleidsmaatregelen hangt niet enkel af van de geïmplementeerde overheidsmaatregelen en collectieve arbeidsovereenkomsten, maar ook van de betrokkenheid van de werknemers en van de mate waarin naar hen geluisterd wordt.

Het genderprobleem
Geslacht vormt vaak een obstakel in het beleid rond duurzaam werk. Voor vrouwen is het veel moeilijker om duurzaam werk te bekomen. Maar in andere gevallen moedigt men de evenwichtige verdeling van de verantwoordelijkheden aan en streeft men naar een betere werk-privébalans.

Ontwikkeling afgeremd door de economische crisis
Ten gevolge van de economische crisis onderging de arbeidsmarkt heel wat veranderingen. Die hadden een nefaste impact op de uitwerking van beleidsmaatregelen rond duurzaam werk, waarmee doorgaans geen rekening wordt gehouden. Het tekort aan werkgelegenheid maakt het er niet gemakkelijker op, zeker niet voor jongeren en oudere werknemers.

Het rapport van de studie: Sustainable work throughout the life course: National policies and strategies  (Engels)

 

: PreventMail 2016/31