Impact van zitten op de gezondheid
Systematische reviews van gezondheidsstudies hebben verbanden aangetoond tussen een sedentaire levensstijl en globale mortaliteit, hart- en vaatziekten, diabetes type 2, colon-, endometrium-, long- en borstkanker en depressie. Naast de totale hoeveelheid tijd besteed aan zitten, blijken lange, ononderbroken periodes van zitten bijzonder schadelijk te zijn. Dit laatste houdt dus niet enkel zittend werk in, maar ook bijvoorbeeld reistijd in de auto of televisiekijken. De grootste werknemersklassen die zittend werk uitvoeren, zijn beeldschermwerkers, loketbedienden, callcentermedewerkers en (vrachtwagen- of bus)chauffeurs.
Focus op beroepsmatig risico nodig
Het verband tussen zittend werk en gezondheid is al meer dan 60 jaar onderwerp van epidemiologisch onderzoek. In 1953 vonden Engelse onderzoekers een hoger sterftecijfer en hartlijden bij buschauffeurs, vergeleken met de kaartjescontroleurs.
Het gros van het onderzoek is echter eerder gericht op een globale sedentaire levensstijl, en niet specifiek op het beroepsmatig gezondheidsrisico van zittend werk. Het verband tussen zittend werk en een sedentaire levensstijl is complex en in sommige gevallen tegenstrijdig. Het is dus belangrijk om het beroepsmatige risico apart te bestuderen, de gezondheidseffecten te evalueren, en uit deze bevindingen gerichte interventies te formuleren.
Moeilijkheden om beroepsmatig risico te bepalen
Het bewijsmateriaal met betrekking tot gezondheidsresultaten specifiek voor zittend werk – een deels sedentaire levensstijl opgelegd in de vorm van een beroepsmatige blootstelling dus – is over het algemeen minder consistent dan dat voor een globaal sedentaire levensstijl. Dit is te wijten aan verschillende factoren: verschillen in het aantal uren dat dagelijks wordt besteed aan werk, moeilijkheden met het kwantificeren van de zittijd, verschillen in leefgewoontes buiten het werk, en selectiebias bij diegenen die zittend werk verrichten. Zo kan het zijn dat mensen met gezondheidsproblemen eerder zittend werk verrichten.
Epidemiologisch onderzoek op dit gebied wordt ook nog eens bemoeilijkt door conflicterende factoren voor sommige aandoeningen (zoals de relatie tussen sociale klasse en hart- en vaatziekten).
Dankzij het toenemende gebruik en de betrouwbaarheid van versnellingsmeters, zoals de Fitbit en de Apple Watch, wordt het wel steeds eenvoudiger om blootstelling aan zittend werk op een min of meer uniforme wijze te objectiveren en kwantificeren.
Onderzoek: gezondheidseffecten van zittend werk
Bovenstaande kanttekeningen in acht genomen, zijn er wel verschillende degelijke studies verricht die de impact van zittend werk op de gezondheid kwantificeerden. Een systematisch overzicht uit 2010 analyseerde 43 dergelijke studies. In het overzicht bekeek men het verband tussen zittend werk en body mass index (BMI), kanker, cardiovasculaire ziekten, diabetes mellitus type 2 en mortaliteit. De helft van de studies toonden een positief verband tussen zittend werk en BMI, maar ze kunnen een oorzakelijk verband niet bevestigen. De eerder vermelde factoren zorgen hiervoor: leidt het zittend werk tot overgewicht, of gaan mensen met overgewicht eerder kiezen voor een functie met zittend werk? Of zijn er andere sociale factoren die ertoe leiden dat bevolkingsgroepen die in grotere mate lijden aan overgewicht, ook zittend werk uitvoeren?
Er is enig bewijs voor een positief verband tussen zittend werk en kanker en mortaliteit, maar enkel bij vrouwen. Het is nog niet duidelijk waaraan dit verschil precies te wijten is. Een hypothese is dat hormonale factoren aan de basis liggen, waardoor vrouwen bij langdurige sedentaire sessies meer neiging hebben tot klontervorming in de perifere bloedvaten. Een genetische voorbeschikking kan ook aan de basis liggen, of (een combinatie van) sociale factoren. Meer onderzoek is dus nodig.
Uit de meeste studies blijkt wel duidelijk dat zittend werk geassocieerd is met een hoger risico op de ontwikkeling van diabetes mellitus type 2.
Diabetes type 2
Meer dan 90% van de mensen die aan suikerziekte lijden, hebben diabetes mellitus type 2. Deze aandoening treedt vooral op vanaf de leeftijd van 40 jaar. Twee problemen liggen aan de basis: er wordt onvoldoende insuline aangemaakt en de werking van de aanwezige insuline is verminderd. Erfelijke aanleg speelt een rol, maar overgewicht en gebrek aan lichaamsbeweging vergroten het risico op de ziekte.
Studie bij vrouwen
Een grote, prospectieve studie uit 2003 bij 68.497 vrouwen objectiveert een verband tussen televisiekijken en ander sedentair gedrag, en een verhoogd risico op het ontwikkelen van obesitas en diabetes mellitus type 2. Elke toename van twee uur zittend werk per dag gaat gepaard met een toename van 7% van het risico op diabetes.
Interessant is dat twee uur per dag thuis staan of rondlopen gepaard gaat met een daling van 12% van het risico op diabetes. Elk uur per dag stevig wandelen is geassocieerd met een vermindering van 34% van diabetes. Ook interventies op de werkvloer kunnen een dergelijke impact hebben.
Wat met mannen?
Er zijn (nog) geen gelijkaardige studies of systematische reviews verricht bij mannen. Het lijkt desalniettemin zeer waarschijnlijk dat dergelijke correlaties aanwezig zijn. In afwachting van meer definitieve conclusies die al dan niet een dergelijk verband bevestigen, moeten we er voorzichtigheidshalve dus van uitgaan dat dit verband wel degelijk bestaat.
Opsporing en preventie
Suikerziekte kan in een relatief vroeg stadium ontdekt worden door screening aan de hand van een urinestaal. Bloedtesten zijn nog gevoeliger, maar vergen meer organisatie om als screeningsmiddel te gebruiken. Vanuit een preventief standpunt zou het nuttig zijn om werknemers die zittend werk uitvoeren, via arbeidsgeneeskundig toezicht op regelmatige basis aan de hand van een urinestaal te screenen op de mogelijke ontwikkeling van suikerziekte. Vooral werknemers met beginnend tot zwaar overgewicht lopen een verhoogd risico.
Besluit
Zittend werk is geassocieerd met een hoger risico op diabetes mellitus type 2. Het is relatief eenvoudig om preventief te screenen op de ontwikkeling van deze aandoening. Nog beter is om het probleem aan te pakken bij de bron: de aandoening is omkeerbaar door een gezonde levensstijl. Het regelmatig onderbreken van langdurige zitsessies door een betere werkorganisatie en het aansporen tot meer bewegen, kan de kans op het ontwikkelen van diabetes significant doen dalen. Dergelijke interventies hebben aantoonbare effecten, maar enkel wanneer ze op de juiste manier zijn ontworpen en voldoen aan de principes van ergonomie en menselijke factoren.
Voor advies over een duurzaam beleid kan men beroep doen op (onder meer) de externe dienst pbw.
