Van pers naar uitgeperst: burnouts bij journalisten

De Vlaamse journalisten botsen steeds vaker met de hedendaagse journalistieke ethiek en deontologie als gevolg van toenemende digitalisering van de nieuwsstromen, de groeiende commercialisering en de stijgende concurrentie. Deze tendens heeft niet alleen een invloed op de kwaliteit van het werk, maar ook op het welzijn van de journalisten.

Verhoogd risico
Nadat onderzoekers van de Arteveldehogeschool in 2009 een kwantitatief onderzoek uitvoerden onder Vlaamse journalisten (1), volgde dit jaar een tweede, kwalitatief luik.
Uit het eerste onderzoek bleek dat 10% van de journalisten symptomen van een klinische burnout vertoonde (tegenover 4% van de totale bevolking). 21% liep een verhoogd risico (tegenover gemiddeld 16%). Bij 7% stelde een arts vroeger ooit al een burnout vast.



Kader: wat is burnout?
Burnout is een syndroom dat voornamelijk gekenmerkt wordt door uitputting, maar ook door cynisme en een verminderd beeld van de persoonlijke bekwaamheid. Er wordt algemeen aangenomen dat burnout ontstaat vanuit een langdurige blootstelling aan chronische emotionele, mentale en interpersoonlijke stress, meestal op het werk. Mensen met een burnout hebben vaak een cynische, afstandelijke houding tegenover hun werk en een negatief beeld van hun eigen competenties.

Oorzaken
Vanwaar dit hoge risico op burnout? De onderzoekers namen 20 diepte-interviews af van beroepsjournalisten die met een burnout kampten en legden de resultaten voor aan een focusgroep.
Uit de analyse van de resultaten blijkt dat zowel persoonlijkheidskenmerken als kenmerken van de job verband houden met het hoge aantal burnouts.

Stressgevoelige persoonlijkheid
De bevraagde journalisten vinden zichzelf zorgelijk, onzeker en perfectionistisch. Ze lijken te twijfelen aan zichzelf, pakken problemen niet actief aan en staan niet open voor verandering. Dergelijke persoonlijkheidskenmerken zijn typisch voor een stressgevoelige persoonlijkheid, en liggen dus deels aan de basis van een burnout.

Clash van waarden
Daarnaast ervaren de bevraagde journalisten een clash met hun werkomgeving op het vlak van waarden. Zij willen hun job goed uitoefenen en werken conform hun deontologie. Door verschuivingen binnen het journalistieke beroep komt die missie in gevaar. Dit hangt samen met recente evoluties in de pers: het hoge ‘copy paste’ gehalte, de top-down in te vullen ‘formats’, de ‘light’ journalistiek die inspeelt op wat de lezer wil, enzovoort. Journalisten storen zich ook aan de sensatiezucht, de toenemende focus op de waan van de dag en de daling van de kwaliteit van de berichtgeving. Het dagelijks gejaag van de snelle journalistiek waarbij journalisten nog nauwelijks op straat komen en expertise overbodig lijkt, is een grote bron van ergernis. Ook multitasking verhoogt de werkdruk en het risico op fouten. Deze moeilijke verhouding tussen hun beroepsethos en de praktijk, zorgt vaak voor spanningen.
Journalisten nemen hun werk bovendien vaak mee naar huis. Werk en privé lopen door elkaar, wat vaak ten koste gaat van privé-relaties.

Hoge werkdruk
Werkdruk is in de journalistieke sector een woord met meerdere betekenissen. Journalisten staan onder druk om veel uren te werken. Ze werken vaak maandenlang zonder vakantie en worden geconfronteerd met emotioneel belastende thema’s.
Daarnaast is er op de redacties vaak een gebrek aan teamspirit omdat journalisten individueel moeten scoren. Dit gaat ten koste van de teamgeest. Ook is er in de perssector vaak geen professioneel people-management. Goed werk wordt zelden beloond. Protest tegen dit alles blijft vaak uit door de stijgende jobonzekerheid.

Inzetten op preventie
Preventie is bij deze beroepsgroep geen simpele zaak. Journalisten zijn enorm gedreven en symptomen van burnout worden daarom langdurig ontkend. Ze blijven vaak aan de slag tot ze erbij neervallen. Burnout is geen gespreksonderwerp bij journalisten. Stressbestendigheid is immers een basiscompetentie in de journalistiek en bovendien blijven zelfs journalisten met een burnout de journalistiek als een droomjob beschouwen.
Ook na een burnout blijven ze vaak heel gedreven. Deze gedrevenheid maakt preventie in deze groep een heel moeilijke zaak.
De focusgroep die over preventie brainstormde, pleit daarom voor sensibilisatie van werkgevers en vakbonden en voor een beter HR-beleid in de mediabedrijven. Verder roept de focusgroep op tot een betere communicatie op redacties en meer coaching en training van de journalisten. Een aanspreekpunt kan nuttig zijn, evenals concrete hulp door de bedrijfsarts.

(1) Zie ook ‘Burnouts bij Vlaamse journalisten’, PreventActua 06/2009

: PreventActua 11/2010