Preventie van voetbalblessures

Voetbal is en blijft de populairste sport in België en heeft dan ook een groot aantal beoefenaars. Maar het is ook een contactsport en blessures zijn dus onvermijdelijk. Welke blessures komen het vaakst voor, welke lichaamsdelen zijn het meest kwetsbaar en hoe kunnen blessures vermeden worden?

België
Vorig seizoen kwamen er 671 aangiften van ongeval van contractspelers – vooral voetballers uit eerste en tweede klasse dus – op het departement van het federaal solidariteitsfonds van de Belgische voetbalbond binnen. Dat is iets meer dan het jaarlijkse gemiddelde van 600. Maar alle leeftijden en reeksen in acht genomen, zijn het er al gauw 33.000 die per jaar op de bond belanden. Dat betekent dus zowat 150 à 200 per dag. Het provinciale voetbal heeft daarin het grootste aandeel.
Uit de gegevens van het solidariteitsfonds blijkt dat de knie in het algemeen met 30% het meest geteisterde lichaamsonderdeel is, gevolgd door de enkel (16%) en de dij (15%). Verder komen ook blessures voor aan: de kuit (8%), de rug (6%), de voet (4%), de meniscus (4%) en schouder, bekken, rug, schedel, pols, tanden, voorarmen, handen, neus, nek, hersenen en andere (elk 1 à 2 %).

Nederland
In Nederland onderzocht het kennisinstituut TNO (1) in opdracht van de Nederlandse voetbalbond de blessures in alle ploegen van de eredivisie en de eerste divisie (de Nederlandse eerste en tweede klasse). Uit het rapport van TNO blijkt dat meer dan de helft van de 1039 gevolgde spelers in 2007 geblesseerd raakten. De meeste blessures (84%) zijn gelokaliseerd aan de onderste extremiteiten. De meest blessuregevoelige lichaamsdelen zijn: de knie (20%), de enkel (17%), de hamstrings (12%) en de voorkant van het bovenbeen (11%) (zie kader 1).
De gemiddelde duur van één blessure is 34 dagen en spelers lopen gemiddeld 1,8 blessures op. Dat betekent dat een profspeler jaarlijks gemiddeld 61 dagen aan de kant staat. Berekend naar het gemiddelde salaris van Nederlandse profspelers zou dat de clubs per jaar 14 miljoen euro aan arbeidsverzuim kosten.

Oorzaken van blessures
Uit het TNO-rapport blijkt verder dat de meeste blessures (bijna 40%) veroorzaakt worden door contact met een andere speler. Andere belangrijke oorzaken zijn: de toestand van het veld / weersomstandigheden / spelen op kunstgras (15%), verstappen / verdraaien (14,6%) en aanzetten / neerkomen bij sprong (11,6%). In 11,5% van de blessures is er geen duidelijke oorzaak. Verdedigers hebben iets meer kans om geblesseerd te raken dan middenvelders of aanvallers. Keepers raken het minst geblesseerd.
Lengte, gewicht en BMI spelen opvallend genoeg geen rol bij het oplopen van blessures en ook de leeftijd van de spelers is van ondergeschikt belang. Geblesseerde spelers zijn gemiddeld slechts acht maanden ouder dan niet geblesseerde. Vermoeidheid speelt klaarblijkelijk wel een grote rol bij blessures. Zo heeft een speler meer kans om zich te blesseren in de tweede seizoenshelft dan in de eerste seizoenshelft. Ook binnen een wedstrijd is de kans groter dat iemand zich blesseert naar het einde van een wedstrijdhelft toe.

Preventie
Zowel in België als in Nederland wordt heel weinig aan preventie gedaan. 57 procent van de Nederlandse clubs neemt geen enkele preventieve maatregel vooraleer een speler geblesseerd raakt, en zelfs na een blessure krijgt 23 procent van de spelers geen enkele vorm van preventie, zo blijkt uit het TNO-rapport.
Nochtans zijn 70 tot 75 procent van de blessures ‘herblessures’. Specifieke training in functie van een oude blessure kan hervallen voorkomen.
Spelers moeten ook medisch gescreend worden om een eventuele lichamelijke asymmetrie of onevenwicht aan het licht te brengen. Bijvoorbeeld: de quadriceps in verhouding tot de hamstrings of de buik in verhouding tot de rug. Heel veel liesproblemen komen eigenlijk door een onevenwicht tussen buik- en rugspieren. Het adagium ‘meten is weten’ geldt dus ook in het voetbal.
Daarnaast is het ook aan de FIFA om gevaarlijke contacten reglementair tot een minimum te beperken. Dat gebeurt ook al voor een groot stuk. De elleboogstoot en de tackel langs achteren worden bijvoorbeeld onmiddellijk bestraft met een rode kaart. Dat neemt niet weg dat voetbal een contactsport is en blijft, en dat letsels - in tegenstelling tot spelers - niet uit te sluiten zijn.

Kader 1: Meest kwetsbare lichaamsonderdelen
1. knie 20 %
2. enkel 17 %
3. hamstrings 12 %
4. bovenbeen 11 %
5. lies 9 %
6. voet 6 %
7. bekken/heup 5 %
8. lage rug 4 %
9. onderbeen 4 %
10. achillespees 3 %
11. kuiten 3 %
12. romp 2 %
13. schedel 1 %
14. tenen 1 %
15. aangezicht 1 %
16. schouder 1 %
Bron: TNO-rapport, Blessures in het Betaald Voetbal 2007 (mei 2008).


Kader 2: Meest voorkomende blessures
1. spierscheur/verrekking/kramp 26 %
2. verstuiking/ligamentletsel 24 %
3. hematoom/kneuzing/blauwe plek 16 %
4. andere blessure 12 %
5. overbelasting 10 %
6. letsel van meniscus of kraakbeen 6 %
7. scheur of ontsteking van de pees 6 %
8. breuk 4 %
9. ontwrichting 2 %
10. andere botaandoening 2 %
Bron: TNO-rapport, Blessures in het Betaald Voetbal 2007 (mei 2008).



Gebaseerd op een artikel van Steve Van Herpe van Sport/Voetbalmagazine

: PreventActua 10/2009