Toepassing uitzondering in artikel 30 KB TMB voor overheidsopdrachten

Artikel 30 bepaalt dat elke opdrachtgever verplicht is om een veiligheids- en gezondheidsplan toe te voegen aan het bijzonder bestek, de prijsaanvraag of de contractuele documenten. Er is echter een uitzondering voorzien voor aanbestedende overheden, maar uit de praktijk blijkt dat heel wat overheden geen gebruik maken van de voorziene afwijking.

Artikel 30 KB Tijdelijke of Mobiele Bouwplaatsen
Wie kent als veiligheidscoördinator niet het artikel 30 van het koninklijk besluit van 25 januari 2001 betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen. Artikel 30 bepaalt dat elke opdrachtgever verplicht is om een veiligheids- en gezondheidsplan toe te voegen aan het bijzonder bestek, de prijsaanvraag of de contractuele documenten.

Vervolgens zorgt de opdrachtgever  er ook voor dat:
1° de kandidaten bij hun offertes een document voegen dat verwijst naar het veiligheids- en gezondheidsplan en waarin zij beschrijven op welke wijze zij het bouwwerk zullen uitvoeren om rekening te houden met het veiligheids- en gezondheidsplan;
2° de kandidaten bij hun offertes een afzonderlijke prijsberekening voegen in verband met de door het veiligheids- en gezondheidsplan bepaalde preventiemaatregelen en -middelen, inbegrepen de buitengewone individuele beschermingsmaatregelen en -middelen;
3° de coördinator-ontwerp zijn taak, kan volbrengen: deze taak bestaat uit het adviseren van  de opdrachtgever inzake de overeenstemming van het bij de offertes gevoegde document met het veiligheids- en gezondheidsplan en hem in kennis te stellen van eventuele niet overeenstemmingen.

Aanpassing voor aanbestedende overheden
Artikel 30 werd een tijd geleden aangepast voor opdrachtgevers die een aanbestedende overheid zijn in de zin van de wet op de overheidsopdrachten van 15 juni 2006. Deze aanpassing is gebeurd via het koninklijk besluit van 15 juli 2011 betreffende plaatsing overheidsopdrachten klassieke sectoren (BS van 9 augustus 2011). Dit koninklijk besluit zet op zijn beurt Europese regelgeving inzake de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten in Belgisch recht om.
Sedert 1 juli 2013 is een aanbestedende overheid enkel verplicht om voor te schrijven dat de inschrijvers bij hun offerte het document  en de afzonderlijke prijsberekening voegen, indien de veiligheidscoördinator-ontwerp aantoont dat dit document of deze prijsberekening noodzakelijk is en voor zover hij de onderdelen verduidelijkt waarvoor dat document of die prijsberekening nodig is.

Redenen voor de uitzondering
De redenen (cf. art. 158, Verslag aan de Koning, KB van 15 juli 2011) die de wetgever hanteert om voor de aanbestedende overheden deze afwijking te voorzien,  zijn de volgende:
• In het bestek of het veiligheids- en gezondheidsplan wordt voldoende nauwkeurig beschreven op welke wijze een bouwwerk moet worden uitgevoerd. Het heeft dan ook geen zin om de inschrijver te verplichten om bij hun offerte een document te voegen;
• Er is slechts 1 manier om het bouwwerk uit te voeren; de opvraging van het document is onnodig;
• De juiste plaats, omvang en aard van de werken zijn niet gekend bij de gunning van de opdracht. Het is dan weinig zinvol om dit document te vragen in het stadium van de gunning van de opdracht;
• De beoordeling van de regelmatigheid van een offerte en de beslissingen daaromtrent geven vaak aanleiding tot betwistingen. Het is daarom aangewezen om geen documenten te eisen die niet echt noodzakelijk zijn.
• De documenten van de inschrijvers blijken niet altijd nauwkeurig te zijn;
• Ook de afzonderlijke prijsberekening blijkt vaak onnauwkeurig te zijn;
• De opvraging van deze prijsberekening kan zinloos zijn:
o met name wanneer het veiligheids- en gezondheidsplan enkel zeer algemene preventiemaatregelen en -middelen vermeldt;
o wanneer de bij het bestek gevoegde samenvattende opmeting specifieke posten bevat voor deze preventiemaatregelen of –middelen;
o wanneer bij een bestellingsopdracht, de plaats en precieze aard van de uit te voeren werken, en dus van de toe te passen preventiemaatregelen of -middelen, niet gekend zijn bij de gunning maar pas bij het plaatsen van elke bestelling. 

Concreet: niet opvragen indien niet gemotiveerd
Indien de veiligheidscoördinator-ontwerp niet motiveert waarom het document en de prijsberekening moeten worden opgevraagd, moet de aanbestedende overheid deze documenten niet opvragen. De aanbestedende overheid kan deze documenten vrijwillig opvragen maar is hiertoe niet verplicht.
De rechtspraak formuleert het als volgt (zie arrest Raad van State van 11 februari 2014): “het voorschrijven van de documenten bedoeld in artikel 30 in hoofde van de aanbestedende overheid, is, al naar gelang het geval de coördinator de noodzaak daartoe al dan niet expiciteert, hetzij verplicht hetzij facultatief. Het niet voorliggen van een expliciete verantwoording vanwege de veiligheidscoördinator-ontwerp belet de aanbestedende overheid wettig gezien niet om aan de inschrijvers te vragen om bij hun offerte het document en de afzonderlijke prijsberekening te voegen.”
Uit de praktijk blijkt dan ook dat heel wat aanbestedende overheden standaard in hun bestek deze documenten blijven opvragen en geen gebruik maken van de voorziene afwijking en dit ondanks de soms gebrekkige kwaliteit van de documenten.

Veerle De Saedeleer, juridisch adviseur

: PreventActua 22/2016