Rij- en rusttijden in de praktijk

De invoering van nieuwe rij- en rusttijden in de sector van het beroepsgoederenvervoer over de weg in 2007 schiet haar doelen op verschillende vlakken voorbij. Dat blijkt uit een rapport van de Sociaal Economische Raad van Vlaanderen (SERV). In de brochure ‘Wie rijdt, moet ook rusten. Nieuwe rij- en rusttijden in het beroepsgoederenvervoer’ gaat de SERV na welke impact de nieuwe Europese verordening heeft op de sector in Vlaanderen.
Nieuwe verordening?
De verordening die sinds 11 april 2007 in alle Europese lidstaten van kracht is, verschilt eigenlijk niet zo veel van de oude wetgeving van 1969. De nieuwe verordening legt, net als de vorige, een aantal beperkingen op aan de ononderbroken, de dagelijkse, de wekelijkse en de tweewekelijkse rijtijd (zie tabellen 1 en 2). De grootste wijzigingen zijn voornamelijk het gewijzigd boetesysteem en de invoering van de digitale tachograaf die het mogelijk maakt veel gedetailleerder te controleren (zie kader). De controle op de rij- en rusttijden wordt geregeld door een Europese richtlijn. Deze richtlijn is niet in alle lidstaten op dezelfde wijze omgezet, waardoor de controles in sommige landen strenger zijn dan in andere.

Kader: Digitale / analoge tachografen
Vrachtwagens die zijn uitgerust met een digitale tachograaf ondervinden een nadeel ten opzichte van voertuigen met een analoge tachograaf, die ook nog steeds toegelaten is. Doordat de rij- en rusttijden bij een digitale tachograaf tot op de minuut worden weergegeven, kan het verschil tussen beide systemen al snel 15 minuten per dag bedragen in het nadeel van de digitale tachograaf.

Tabel 1: Regels rijtijden
BerekeningsbasisVerordening 561/2006 (sinds 11 april 2007)
Ononderbroken rijtijdOptellen van rijtijden niet onderbroken door een andere activiteit, dagelijkse of wekelijkse rusttijdMax. 4u30
DagelijksTussen twee dagelijkse rusttijden of tussen dagelijkse en wekelijkse rusttijdMax. 9 uren, 2 keer per week mag uitzonderlijk max. 10 uren gereden worden
WekelijksKalenderweek56 uren, mits respecteren van max. aantal arbeidsuren volgens 2002/15/EG
Twee wekenKalenderweken90 uren

Tabel 2: Regels rusttijden
BerekeningsbasisVerordening 561/2006 (sinds 11 april 2007)
OnderbrekingMin. 45 minuten of eerste periode van 15 minuten en tweede periode van 30 minuten (in die volgorde)
DagelijksBinnen periode van 24u na einde van de dagelijkse of wekelijkse rusttijdMin. 11 uren, 3 keer per week mag de rusttijd min. 9 uren bedragen
Opsplitsing: eerste periode van 3 uren en tweede periode van 9 uren (in die volgorde), in totaal minimum 12 uren rust
WekelijksBeginnen voor het einde van een periode van 6 keer 24u na het einde van de vorige wekelijkse rusttijdMin. 45 uren,
1 keer per twee weken mag de rusttijd verkort worden tot 24 uren, er moet een compensatie zijn voor het einde van de derde week na betrokken week

Achterliggende doelstellingen
De nieuwe verordening heeft op de eerste plaats tot doel de verkeersveiligheid te verhogen. Vrachtwagenchauffeurs zijn op de baan met een lang en zwaar voertuig. De ongevallen waarbij ze betrokken zijn hebben vaak ernstige gevolgen. Goed uitgeruste chauffeurs komen de verkeersveiligheid ten goede. De verordening wil ook de arbeidsomstandigheden van chauffeurs verbeteren en bijdragen tot eerlijke concurrentie tussen transportbedrijven.

Grote impact
Hoewel er op papier weinig verandert, heeft de nieuwe verordening inzake rij- en rusttijden toch belangrijke gevolgen voor zowel de transportbedrijven als de vrachtwagenchauffeurs. Dat blijkt uit gesprekken van de SERV met 17 bedrijven uit de sector van het beroepsgoederenvervoer. Vroeger golden bijna dezelfde regels, maar omdat er amper gecontroleerd werd, werden ze niet toegepast. De consequenties van de rij- en rusttijden tonen zich dus nu pas.

Arbeidsomstandigheden chauffeurs?
Chauffeurs nemen sinds de nieuwe verordening meer effectieve rustpauzes: zowel onderbrekingen, dagelijkse als wekelijkse rust. In principe zorgt dit voor beter uitgeruste chauffeurs die meer tijd hebben voor familiaal en sociaal contact. In de praktijk brengen de chauffeurs die extra rust zelden thuis door. Een chauffeur die vroeger aan het einde van de maximum rijtijd op een uurtje van thuis verwijderd was, reed gewoon door. Diezelfde chauffeur ziet zich nu verplicht om op een parking stoppen en de verplichtte 11 (of 9) uren dagelijkse rust op die parking door te brengen.
Andere problemen stellen zich bij chauffeurs die lange afstanden afleggen en door de regeling afwisselend ’s nachts als overdag moeten rijden. Zo vertrekt een chauffeur de eerste dag om 06u ’s morgens. Volgens de verordening moet hij dus verplicht om 16u stoppen met werken en minstens 9 uur rust nemen. Dat betekent dat hij om 01u terug de baan op moet, op een moment waarop men vaak vermoeid is. Het afwisselend overdag en ’s nachts rijden kan de normale nachtrust verstoren.

Weinig autonomie
Verschillende chauffeurs melden een gebrek aan autonomie. Elke beslissing om verder te rijden of een rustpauze in te lassen kan immers gevolgen hebben voor de volgende twee weken. Hierdoor hebben chauffeurs steeds minder vrijheid om hun werk zelf te organiseren. De digitale tachograaf versterkt dit gevoel van strikte controle en weinig autonomie in het werk. Bij een eventuele controle moeten chauffeurs zich in principe voor iedere minuut van hun tijdsbesteding kunnen verantwoorden.

Verkeersveiliger?
De nieuwe verordening heeft er zonder twijfel voor gezorgd dat steeds meer chauffeurs beseffen dat rust belangrijk is voor hun eigen veiligheid en die van andere weggebruikers.
Dispatchers melden dat chauffeurs expliciet vragen om bij het opstellen van de planning rekening te houden met de rusttijden. Langs de andere kant parkeren chauffeurs tijdens files steeds vaker op de pechstrook, uit angst voor de hoge boetes bij het overtreden van de verordening. Tijdens files bouwen chauffeurs immers veel rijtijd op en dreigen ze hun maximale rijtijd te overschrijden. Ook bij volle parkings staan chauffeurs regelmatig op de op- en afritten van deze parkings om hun rust tijdig te kunnen aanvangen.

Naar een flexibeler verordening
De kritiek op de strenge rij- en rusttijden komt intussen op gang. In Nederland vraagt de vereniging Koninklijk Nederlands Vervoer dat chauffeurs niet meer gecontroleerd worden op het handhaven van maximale rij- en rusttijden, maar op de gemiddelde tijden.
In België werden de rij- en rusttijden intussen al versoepeld na overleg tussen staatssecretaris voor Mobiliteit Etienne Schouppe en de sectorverenigingen. Zo geldt voor voertuigen die veelvuldig stoppen en uitgerust zijn met een digitale tachograaf een tolerantie van 15 minuten per rijperiode van vierenhalf uur. Als de chauffeur bij het einde van een dagprestatie dicht bij huis is, mag hij bovendien naar huis rijden zonder te rusten.
: PreventActua 16/2009