Nieuwe regels rond verpakkingen

Op 4 november 2008 sloten de drie Belgische gewesten het ‘Intergewestelijk Samenwerkingsakkoord Verpakkingsafval’ af. Dit akkoord heeft belangrijke gevolgen voor alle verpakkingen die op de markt gebracht worden in ons land. Een woordje uitleg.
Doel
Het Samenwerkingsakkoord verscheen op 29 december 2008 in het staatsblad (1) en trad op 1 januari 2009 in werking. Het nieuwe Samenwerkingsakkoord vervangt het oude Samenwerkingsakkoord van 30 mei 1996.
Het nieuwe Intergewestelijk Samenwerkingsakkoord zet de Europese Richtlijn 94/62/EG (nadien gewijzigd door Richtlijn 2004/12/EG) om in Belgisch recht en wil de vroegere wetgeving vereenvoudigen en rationaliseren.

Terugnameplicht eenmalige verpakkingen
Elk bedrijf dat verpakte goederen produceert die in België op de markt worden gebracht, of hier ontpakt worden, is verpakkingsverantwoordelijke. Er bestaan verschillende types verpakkingsverantwoordelijken, afhankelijk van waar en hoe de goederen verpakt en ontpakt werden (zie Tabel 1).

Tabel 1: verschillende types verpakkingsverantwoordelijken
VerpakkingsverantwoordelijkeOmschrijving
Type Averpakt producten of doet ze verpakken om ze (direct of indirect) op de Belgische markt te brengen. Het gaat om producten die in België verpakt worden.
Type BImporteert verpakte producten om ze (direct of indirect) op de Belgische markt te brengen. Het gaat om producten die in het buitenland verpakt werden.
Type CImporteert verpakte bedrijfsmatige goederen (producten), niet om ze op de Belgische markt te brengen, maar om ze zelf te ontpakken.
Type DImporteert of produceert service-verpakkingen

Het Interregionaal Samenwerkingsakkoord legt de verpakkingsverantwoordelijken van de bedrijven (types A, B, C en nu ook D) een terugnameplicht voor verpakkingsafval op. Het doel hiervan is om bepaalde quota’s van recyclage en ‘nuttige toepassing’ te bereiken (zie Kader).
Deze quota’s worden uitgedrukt in gewichtspercentages ten opzichte van het totale gewicht van de eenmalige verpakkingen die in België op de markt gebracht worden. Deze percentages moeten worden bereikt voor het verpakkingsafval van huishoudelijke oorsprong én verpakkingsafval van bedrijfsmatige oorsprong.

Kader: Nuttige toepassing
‘Nuttige toepassing’ is een term die verschillende procédé’s omvat waarbij het afval niet zomaar vernietigd wordt, maar waarbij het toch nog een nuttige functie krijgt:
-recyclage;
-nuttige toepassing met energieterugwinning zoals bijvoorbeeld het gebruiken van afvalstoffen als brandstof in industriële productieprocessen;
-ook verbranding in huisvuilverbrandingsinstallaties kan in bepaalde gevallen als nuttige toepassing beschouwd worden.

Hogere percentages
Sinds 1999 moeten percentages van 50% voor recyclage en 80% voor ‘nuttige toepassing’ worden behaald. Bovendien moet al vanaf 1998 voor elke categorie van verpakkingsmateriaal (glas, plastic, papier en karton, metalen, composietmaterialen) een recyclagepercentage bereikt worden van minstens 15% van het totaal gewicht van elk van die materialen die gedurende het voorgaande jaar in België op de markt werden gebracht.
Met de komst van het nieuwe Intergewestelijk Samenwerkingsakkoord Verpakkingsafval worden de percentages voor recyclage en nuttige toepassing flink verhoogd. (zie Tabel 2). Ook moeten voor ieder verpakkingsmateriaal minimale globale recyclage percentages behaald worden. (zie Tabel 3 )

Tabel 2: Percentages recyclage en nuttige toepassing
Huishoudelijk afvalBedrijfsmatig afval
20092010
Recyclage
80%
75%80%
Nuttige toepassing
90%
80%85%

Tabel 3: Percentages naar soort afval
Soort afvalGewichtspercentage minimaal te recycleren
Glas
60%
Papier/Karton
60%
Drankkartons
60%
Metalen
50%
Plastics
30%
Hout
15%

Service-verpakking
Een andere nieuwigheid is de invoering van het begrip ‘service-verpakking’, dat in Vlaanderen reeds ingeburgerd is. Tot de ‘service-verpakking’ behoort: ‘elke primaire, secundaire of tertiaire verpakking die gebruikt wordt op het punt van terbeschikkingstelling aan de consument van goederen of diensten, alsook elke verpakking die van dezelfde aard is en die op eenzelfde manier gebruikt wordt’. Concreet zijn dit bijvoorbeeld broodzakken, plastic zakken die uitgedeeld worden aan kassa’s, frietzakken,etc…

Type D
De komst van de ‘service-verpakking’ brengt ook de introductie van een nieuw type verpakkingsverantwoordelijke met zich mee: de verpakkingsverantwoordelijke ‘type D’ (zie Tabel 1), zoals hierboven gesteld.
Onder verpakkingsverantwoordelijke type D vallen alle producenten en importeurs van serviceverpakkingen. Door de invoering van deze nieuwe categorie zijn de producenten en importeurs verantwoordelijk voor het verpakkingsafval in plaats van de kleinhandelaars of vullers.

Nieuwe drempels
Ten slotte worden met het Intergewestelijk Samenwerkingsakkoord ook nieuwe, hogere drempels vastgelegd voor de opmaak van een preventieplan. Het oude Samenwerkingsakkoord voorzag dat alle verpakkingsverantwoordelijken van het type A, die voor minstens 10 ton verpakkingen producten bestemd voor de Belgische markt hadden verpakt of laten verpakken in België, een preventieplan moesten indienen.
Voortaan moeten verpakkingsverantwoordelijken van de types B, C en, D vanaf 300 ton eenmalig verpakkingsafval een preventieplan opstellen. Voor verpakkingsverantwoordelijken van type A moet dat al vanaf 100 ton eenmalige verpakkingen.
Een preventieplan heeft tot doel de hoeveelheid en de schadelijkheid van de gebruikte verpakkingen te verminderen daar waar mogelijk. Medewerkers van de Interregionale Verpakkingscommissie, een interregionale publieke instelling die toeziet op de naleving van het Samenwerkingsakkoord, zijn belast met de goedkeuring én het toezicht op de naleving van de engagementen van de verpakkingsverantwoordelijken.

Vereenvoudigd preventieplan
Het Intergewestelijk Samenwerkingsakkoord vereenvoudigt de inhoud van het preventieplan. Er wordt bovendien ook een wettelijke basis gecreëerd voor de standaardformulieren die in de praktijk al veel langer gebruikt werden. De evaluatie van het preventieplan en de opmaak van een nieuw plan kunnen daardoor met een formulier worden gecombineerd.

Gebaseerd op een artikel van Kris Merckx van Sertius

(1) Decreet houdende instemming met het samenwerkingsakkoord van 4 november 2008 tussen het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest betreffende de preventie en het beheer van verpakkingsafval (BS 29 december 2008)
: PreventActua 05/2009