 Onderzoek | | |
|
| | Druk op de ketel in de horeca? Prevent heeft met behulp van de participatieve risicoanalyse een analyse gedaan naar de psychosociale belasting in de horecasector. De resultaten.
Onderzoek
Voor de studie deed Prevent een verkennend onderzoek bij vier horecazaken: twee restaurants, één seminariecentrum en één cateringbedrijf voor passagiersvervoer. Dat zijn te weinig bedrijven om echt representatief te zijn voor de hele sector maar de studie legt toch een aantal tendensen bloot.
Stress
Algemeen gesteld blijkt dat het met de stress in de horeca nogal meevalt. Maar de werkdruk in de sector is hoog. Er zijn altijd piekmomenten waarop iedereen op volle kracht moet draaien. Maar stress heeft niet alleen te maken met werkdruk. Eisen, regelmogelijkheden (autonomie en zelf beslissen) en sociale ondersteuning beïnvloeden elkaar daarbij. Eisen kunnen opgedreven worden als ook de beslissingskracht van de werknemer toeneemt. Dat verklaart meteen voor een stuk waarom de stressgevoeligheid in de horeca wel meevalt. De werkdruk is groot, maar de werknemer heeft veel autonomie en ervaart de stress daarom minder als ondraaglijk.
In de job zijn er nog andere eisen naast werkdruk. Een zeer belastende eis kan ook een saaie, repetitieve job zijn die inhoudelijk niet interessant is. Iemand die aan de band werkt, kan dus heel wat meer last van stress hebben dan een horecawerknemer die veel variatie in de job ervaart.
Sociale ondersteuning is een andere doorslaggevende factor. De sociale sfeer in de doorgelichte bedrijven bleek heel goed. Sociale ondersteuning is onder andere afhankelijk van de communicatie met en de steun van de chef en de collega’s, erkenning en waardering, loon- en arbeidsvoorwaarden, jobonzekerheid, arbeidsovereenkomst en carrièremogelijkheden.
Stress beperken
Stress kan veroorzaakt worden door verschillende factoren en die hoeven niet altijd werkgebonden te zijn. Op privé-problemen heeft de werkgever uiteraard weinig vat en ook op het werk zijn niet alle factoren uit te sluiten. Stressfactoren zijn nu eenmaal inherent aan een goed draaiende horecazaak: het werktempo ligt hoog, er zijn soms ingewikkelde beslissingen te nemen, je wordt op de vingers gekeken.
Toch is stress op een efficiënte manier tot een minimum te herleiden. Stress wordt immers ook veroorzaakt door zaken waar een werkgever wel vat op kan hebben, zoals een onduidelijke taakomschrijving, slechte leiding, discriminatie, een onduidelijke structuur, geen rekening houden met de mening van de werknemer, geen waardering uiten. Een risicoanalyse van de psychosociale belasting geeft een overzicht van deze elementen en reikt maatregelen aan om er iets aan te doen.
SWI-index
Een risicoanalyse begint bij de werknemers zelf. Wat ervaren zij als stress en welke mogelijke oplossingen reiken zij aan? Prevent heeft hiervoor een vragenlijst uitgewerkt, die uitvoerig is toegelicht in het vorige nummer. Kort gesteld ging het om een vragenlijst en om de bepaling van de SWI (subjectieve werkbelasting-index).
In een SWI-index prijken zowel negatieve als positieve elementen. Negatief zijn: vermoeidheid, risico’s, arbeidstempo, moeilijkheidsgraad, verantwoordelijkheid en concentratie. Positieve aspecten zijn interesse en ervaren zelfstandigheid. Hoe hoger de score van de negatieve elementen, hoe hoger de SWI-index. Bij de positieve elementen geldt net het omgekeerde: hoe lager de score, hoe hoger de index. De SWI-index kan een waarde aannemen van - 2,5 tot 7,5.
De SWI-scores voor de horecasector bleken veeleer laag (SWI-index is 0,03). De verklaring ligt erin dat de positieve vragen zeer goed scoorden terwijl de scores voor de negatieve elementen niet enorm hoog lagen. De hoogste score komt voor op de vraag over de ervaren hinder door vermoeidheid. De stress blijkt wel hoger in de catering voor passagiersvervoer dan in het seminariecentrum en de restaurants (zie tabel 1).
Tabel 1 - SWI volgens aard bedrijf
| Bedrijf | Gemiddelde | Standaardafwijking |
Catering passagiersvervoer
Seminariecentrum
Restaurant
Totaal | 1,12
- 1,01
- ,44
,03 | 1,38
1,15
1,08
1,52 |
Om de voornaamste knelpunten op te sporen, kregen de informanten een aantal vragen voorgelegd. Met deze vragen spoorden de onderzoekers de ervaren hinder op. De vragen werden gegroepeerd volgens arbeidseisen, regelmogelijkheden en sociale ondersteuning.
Arbeidseisen
Voor de horecasector scoren vooral de werkhoudingen (fysiek belastend voor rug en ledematen, zware lasten, beperkte ruimte), de veiligheids- en gezondheidsrisico’s (brand- en snijwonden, fysieke belasting, extern geweld), de arbeidstijden (lange shifts, weekend- en avondwerk, overuren), het klimaat (warmte, tocht), de tegenstrijdige eisen (plotse wijzigingen, verschillende interpretatie van de procedures, niet altijd duidelijk wat moet gebeuren) en de hoeveelheid werk (piekmomenten) hoog (zie tabel 2). Die punten ervaren de ondervraagde werknemers als storend in hun job. Opvallend is wel dat de werknemer het weekend- en avondwerk onmiddellijk relativeert. Hij ziet het als een deel van de job. Sommigen wijzen ook op de voordelen van het werken in shifts.
Tabel 2 - overzicht arbeidseisen
| Variabelen | Score |
Hoeveelheid werk
Tegenstrijdige arbeidseisen
Klimaat
Arbeidstijden
Veiligheids- en gezondheidsrisisco’s
Moeilijke werkhoudingen | 1,03
1,06
1,06
1,09
1,44
1,71 |
Voor heel wat knelpunten reikten de informanten pasklare oplossingen aan. De vermoeiende werkhoudingen zouden aanzienlijk verlicht kunnen worden met aangepaste hulpmiddelen en een andere inrichting van de werkruimte. De lange shifts zouden doorbroken kunnen worden door de inlassing van minipauzes, gewoon een paar minuten ertussen uit. Door meer informatie over veiligheidsrisico’s zouden ongelukken vermeden kunnen worden. Er is nood aan duidelijke afspraken met inbreng van de medewerkers.
Regelmogelijkheden
Over de regelmogelijkheden is de horecawerknemer opvallend tevreden. De voornaamste knelpunten zijn te weinig mogelijkheid om mee te beslissen over de arbeidsorganisatie en onaangepaste middelen die soms in een slechte staat verkeren. Snelle herstellingen en optimale toelevering zouden dit euvel al snel verhelpen volgens de werknemers. Meer dialoog en feedback en duidelijke afspraken zouden de werksfeer aangenamer maken (zie tabel 3).
Tabel 3 - overzicht regelmogelijkheden
| Variabelen | Scores |
Mogelijkheden om werk zelf te organiseren
Mogelijkheden om mee te beslissen over arbeidsorganisatie
Middelen | 0,47
0,74
0,83 |
Sociale ondersteuning
Wat betreft sociale ondersteuning vinden de horecawerknemers dat vooral waardering en verloning beter kunnen. Het gebrek aan waardering komt vaak naar voor als knelpunt. Blijkbaar wordt veel sneller kritiek geuit dan gezegd wat wel goed is (zie tabel 4).
Tabel 4 - overzicht sociale ondersteuning
| Variabelen | Scores |
Waardering
Verloning | 1,00
1,18 |
Conclusie
Concluderend is te stellen dat de horeca kan rekenen op gemotiveerde werknemers die relatief weinig hinder ondervinden van de risicofactoren. De belasting ligt vooral op fysiek vlak en ook aan de arbeidsvoorwaarden kan er nog wat gesleuteld worden. Een duidelijkere omschrijving kan al voor verbetering zorgen. Een aantal concrete punten staan in het kader opgesomd.
Tips tegen de stress
- Communiceren
Het personeel moet op de hoogte zijn van de planning op langere termijn, en betrokken worden in de organisatie van het werk. Veranker in de werkorganisatie vaste tijdstippen van wederzijds overleg.
- Delegeren
Probeer niet alles zelf te regelen en te doen. Heb vertrouwen in uw personeel. Uw werknemers zullen gemotiveerder werken en u neemt uzelf ook stress uit handen.
- Luisteren
Luister naar de problemen op de werkvloer. Informeer ook geregeld of alles in orde is. Kleine ongemakken zijn soms een indicatie voor een grotere ontevredenheid. Wie met tegenzin komt werken kampt vaker met hoofdpijn, heeft het te warm en meer van die kleine akkefietjes. Vaak verraden ze dat er meer aan de hand is.
- Investeren
Te lang wachten met het vervangen van apparatuur of materiaal dat niet in orde is, is zeker geen besparing. Het zorgt alleen voor misnoegdheid en dus stress.
- Complimenteren
We geven zo graag kritiek wanneer iets niet goed is, maar het schouderklopje bij een goede gang van zaken blijft vaak achterwege.
- Participeren
Bemoedig een bottom-up-communicatie door actieve deelname in het bedrijfsbeleid. Opsporen van gevaren en risico’s laat toe om preventief spanningen en bezorgdheid te verminderen.
Meer over de methode participatieve risicoanalyse: lees "Instrument voor risicoanalyse psychosociale belasting", klik hier
|
| |
| Gerelateerde producten | | Verder in de kennisbank | |
|
|