Hires Plus onderzoekt de gevolgen van herstructureringen op de gezondheid  Hoewel herstructureringen allesbehalve een recent fenomeen zijn, wordt dit proces nog al te vaak gezien als een tijdelijke crisis die enkel gevolgen heeft op organisatieniveau. De gezondheidseffecten ervan (en bijhorende gevolgen voor de productiviteit) voor werknemers, de organisatie en de maatschappij worden vaak genegeerd. Hires Plus buigt zich over dit vraagstuk.
Herstructurering…
Het soort herstructureringen dat hier bedoeld wordt gaat veel verder dan louter wat oppervlakkige veranderingen in de organisatie. Het gaat om het proces waarbij de structuur van een organisatie (geheel of gedeeltelijk) omgegooid wordt. Vaak heeft dit zware gevolgen voor de tewerkstelling van de werknemers (sluiting van het bedrijf, vervanging door onderaannemers, fusie, delokalisatie of andere vormen van reorganisatie).
…en gezondheid
Het concept ‘gezondheid’ binnen de context van herstructureringen wordt meestal in enge zin gehanteerd, zoals ‘een gezonde organisatie’ waarbij het voornamelijk gaat over de economische gezondheid en wereldwijde competitie.
Gezondheid in de onderneming is echter veel meer dan enkel gezondheid in economische zin. Het omvat de gezondheids- en welzijnsaspecten op zowel fysiek, emotioneel als psychosociaal vlak. In de context van herstructureringen verwijst het concept gezondheid zowel naar de gezondheid van degenen die verplicht werden de organisatie te verlaten na een herstructurering (slachtoffers) als naar de personen die aan het werk bleven in de veranderde organisatie (overlevenden). Ook het concept ‘collectieve gezondheid’ (sociaal klimaat, samenwerkingsgeest, relaties tussen collega’s) valt hieronder.
Progress-programma
De Europese Commissie wil via het Progress-programma de ontwikkeling van Europese beleidsmaatregelen ondersteunen. De Commissie financiert daarom onderzoek en beleidsontwikkeling op volgende domeinen: tewerkstelling, arbeidsvoorwaarden, gelijkheid voor mannen en vrouwen, antidiscriminatie en diversiteit, en ten slotte sociale bescherming en sociale inclusie.
Onder de projecten die recent uitgewerkt werden in het kader van Progress, bevindt zich onder andere MIRE (Monitoring Innovative Restructuring in Europe 2005-07), een project waarbij gezocht werd naar nieuwe manieren om de verschillende gevolgen van herstructureringen te bestuderen. Erkende experts benadrukten in het kader van MIRE hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan de individuele dimensie van gezondheid en meerbepaald van de werknemers die een herstructurering in het bedrijf overleefden.
Hires…
Met het Hires project (2008) verschoof de klemtoon. Het verband tussen gezondheid en herstructureringen werd nu onderzocht (zie kader 1).
| Kader 1 : Hires in vijf vragen
- Welke gegevens over soorten hervormingen en de gevolgen ervan zijn beschikbaar in Europa?
- Welke verbanden bestaan er tussen de gevolgen van herstructureringen op organisatieniveau en individueel niveau?
- Bestaan er politieke strategieën die het herstructureringproces in goede banen leiden zodat de gezondheidseffecten minimal blijven?
- Hoe kunnen de verschillende betrokken actoren samenwerken om het welzijn op individueel en organisatieniveau te garanderen?
- Welke innovatieve benaderingen kunnen er toe bijdragen dat het aspect gezondheid optimaal in rekening gebracht wordt ? |
Een groep Europese experts bundelde hun kennis en inzichten rond dit thema, wat resulteerde in een publicatie met wetenschappelijke literatuur en tools en instrumenten rond ‘gezondheid en herstructurering’. Het HIRES rapport beveelt aan om de opvolging en evaluatie van het herstructureringsproces uit te diepen (reacties van overlevenden, begeleiding van ontslagen werknemers, bescherming tijdelijke werknemers,…), de veranderingen in de organisatie voor te bereiden (opleiding kaderleden die hiervoor instaan, communicatieplan, …) en herorganisatie van diensten (nieuwe oriëntatie voor inspectiediensten, versterking medische dienst) (zie ook kader 2)
| Kader 2 – Enkele beschouwingen van Hires
- Herstructureringen worden gekenmerkt door een crisis die de tewerkstelling en de arbeidsomstandigheden ernstig aantast. Deze wijzigingen veroorzaken spanningen en conflicten op alle niveaus, zelfs wanneer de jobs eigenlijk minder in gevaar zijn dan gevreesd wordt. Om de jobonzekerheid te verminderen, kunnen twee strategieën gebruikt worden :
o de inspanningen van individuen en de organisatie bundelen om een duurzame ‘employability’ te verzekeren, met een minimal banenverlies als gevolg
o een transparant en rechtvaardig beslissingsproces (niet enkel in de loop van het proces, maar ook in de voorbereiding ervan)
-Een ‘gezond’ herstructureringsproces uitwerken in Europa kan enkel met de steun van openbare instellingen, die daarom ook moeten gesensibiliseerd worden rond dit thema. Om werknemers van de ene job naar een andere over te plaatsen zijn immers veel meer HR-specialisten nodig dan er aanwezig zijn in de bedrijven.
- uiteindelijke zou een stadium bereikt moeten worden waarbij de belangen van de verschillende betrokkenen in evenwicht zijn. Daarom moet het herstructureringsproces ook beschouwd worden als deel van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven. |
…en Hires Plus
Waarop slaat de ‘Plus’ in Hires Plus? Net zoals in het Hires-project ligt bij Hires Plus de focus eveneens op ‘gezondheid en herstructurering’. Hires Plus gaat echter verder en neemt de resultaten van de vorige projecten rond herstructureringen als vertrekpunt. Het project heeft als doel om op nationaal niveau de aanbevelingen van het Hires-project uit te werken. Het is ook een uitgelezen gelegenheid om netwerken te vormen binnen België en Europa (gezondheidsspecialisten, sociale actoren, academische wereld, publieke instellingen,...). De 13 deelnemende landen (België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Engeland, Frankrijk, Italië, Litouwen, Nederland, Roemenië, Slovenië, Spanje en Zweden) zullen daarnaast ook nationale conferenties of workshops organiseren.
De Belgische conferentie vindt plaats begin mei 2009. Het doel is om het bewustzijn rond gezondheidsimplicaties van herstructureringen te verhogen, de beleidssuggesties uit het HIRES project te bespreken en te concretiseren, case studies aan te brengen en te bespreken, de mogelijkheden binnen het Belgische systeem bekijken om gezondheid een meer prominente rol te laten spelen bij herstructureringen. Een laatste doelstelling is het ontwikkelen van netwerken op nationaal en Europees niveau.
Gebaseerd op een artikel van Sylvie De Meyer
|