Veiligheid en gezondheid als economische succesfactoren De ontwikkeling van een veiligheidsbeleid kan beschouwd worden als een morele verplichting voor elke onderneming. Dat idee ligt ook aan de basis van de wetgeving hierover. Een bedrijf is er anderzijds ook op gericht winst te maken. Inkomsten en productiviteit moeten daartoe zo optimaal mogelijk aangewend worden. En ook hier kan het veiligheids- en gezondheidsbeleid een rol spelen. Marc De Greef en Karla Van Den Broek van Prevent maakten over deze thematiek een rapport voor het Europees Agentschap.
Kwantitatief en kwalitatief
Veiligheid en gezondheid maken deel uit van de sociale en ethische opdracht van een bedrijf. Het beleid kan niet uitsluitend op kwantitatieve, economische parameters gebaseerd zijn. Het is aartsmoeilijk, zoniet onmogelijk, om de ‘kwalitatieve’ kosten (pijn, verminderde levenskwaliteit, familiale problemen, verminderde levensverwachting,...) in financiële termen uit te drukken. Figuur 1 brengt de economische effecten van de veiligheids- en gezondheidsmaatregelen samen op een schematische wijze.
Het vijvermodel
Om het effect van een investering in veiligheid en gezondheid te kunnen berekenen, moeten twee zaken nagegaan worden: de impact ervan op zowel de veiligheid en gezondheid in het bedrijf als op de werking van het bedrijf in het algemeen. Dit begint met de identificatie van zoveel mogelijk effecten.
De relatie tussen een risico en de mogelijke effecten is te vergelijken met een vijver waarin een steen geworpen wordt. In de vijver zullen een aantal kringen verschijnen die naarmate ze verder uitdeinen, minder diep en verder weg van elkaar zullen zijn (zie figuur 2). In de figuur is de grootte van de golf uitgedrukt door de dikte van de lijn (hoe dikker de lijn, hoe groter de golf). De afstand tussen de lijnen drukt de frequentie van de golven uit (hoe groter de afstand, hoe kleiner de frequentie van de golven). In een zeer grote vijver of een meer, zal het moeilijk zijn om de watergolf te zien die veroorzaakt is door een steen die ergens in het water is gegooid.
De relatie tussen de frequentie en de grootte van de watergolven enerzijds en de afstand van het punt van impact (en de grootte van het meer) anderzijds, kan voorgesteld worden aan de hand van een curve (figuur 3). Het ‘vijvermodel’ toont dat de gevoeligheid van het wateroppervlak voor de impact van de steen afneemt naarmate de afstand tot het punt van impact toeneemt.
Figuur 2
Er kan aangenomen worden dat dezelfde relatie bestaat tussen het risico en zijn (potentieel) effect op zowel de veiligheid en gezondheid in het bedrijf als op de werking van het bedrijf in het algemeen. Om de parallel door te trekken, moeten enkele parameters anders ingevuld worden: gevoeligheid van een effect en directheid van de link zijn hier de belangrijke parameters. De gevoeligheid van een effect veroorzaakt door een specifiek risico neemt exponentieel af naargelang de directheid van de link tussen het risico en het effect.
Bijvoorbeeld: het is makkelijk om een link te zien tussen blootstelling aan stress en absenteïsme in een bepaalde productieafdeling, terwijl het minder evident is het verband te zien tussen dezelfde stressbeladen toestand en de kwaliteit van de producten.
De rendabiliteit van een veiligheids- en gezondheidsmaatregel hangt in grote mate af van de identificatie en kwantificering van de verschillende (mogelijke) effecten van het risico: hoe meer positieve effecten geïdentificeerd en gekwantificeerd kunnen worden, hoe groter de impact van die maatregel op zowel de veiligheid en gezondheid in het bedrijf als op de werking van het bedrijf in het algemeen.
Kwantificeren
Maar hoe kunnen die effecten gekwantificeerd worden? Dat vraagt een goed inzicht in de samenhang tussen risico’s en effecten, of tussen veiligheid en gezondheid enerzijds en productiviteit en kwaliteit anderzijds. De algemene formule is simpel: winst is de inkomsten min de kosten. Kosten zijn de input van het productieproces: mensen, kapitaal, grondstoffen,... Inkomsten zijn afkomstig van de output: producten en diensten. Het komt er dus opaan om de kosten te verminderen en de inkomsten te vermeerderen.
Hier speelt het veiligheids- en gezondheidsbeleid een grote rol. Het kan een vermindering van de productiekosten teweegbrengen (door minder ongevallen en schade, minder verzuim,...) en een verhoging van de inkomsten (door hogere productiviteit, efficiëntie, kwaliteit,...).
In de praktijk
Texaco België heeft een project op poten gezet waarbij het klassieke keyboard plaats moest ruimen voor ergonomische keyboards. Het project kaderde in een ruimer programma dat overbelastingsletsels (rsi, repetitive strain injuries) wou voorkomen. Die vormen een reëel risico voor de werknemers. 42 % van alle incidenten in 2000 in het bedrijf hadden met deze thematiek te maken. Het rsi-programma omvatte:
-risicoanalyse en bewustmaking;
-opleiding;
-preventiemaatregelen toepassen;
-veilig gedrag stimuleren;
-rapportering van klachten in een vroeg stadium en snelle interventie;
-evaluatie.
Kosten
De kosten van het project omvatten:
-investeringen: de keyboards waren aan vervanging toe in 2003, de ingebrachte kosten zijn het verschil tussen de gewone en de ergonomische keyboards;
-installatie: kosten van het IT-personeel voor het numerieke deel (de keyboards moesten sowieso ingesteld worden, alleen de numerieke delen brachten extra kosten mee);
-personeel: verminderde productiviteit doordat het personeel met het nieuwe keyboard moet leren werken. De berekening is ingeschat op basis van onderzoeksgegevens uit de literatuur die geëxtrapoleerd werden naar Texaco;
-andere kosten: communicatie en opleiding.
Baten
De baten van het project waren:
-personeel: vermeden absenteïsme en daarmee samenhangend productiviteitsverlies:het vermeden absenteïsme is berekend aan de hand van een formule die rekening houdt met het aantal rsi-gevallen dat vermeden is en het gemiddelde aantal ziektedagen te wijten aan rsi en de gemiddelde kost van een ziektedag. Het verlies aan productiviteit is gebaseerd op het feit dat bedienden die rsi-klachten hebben minder productief zijn: ze nemen meer pauzes en de pijn bemoeilijkt hun concentratie en haalt hun motivatie naar beneden. Voor deze berekening werd o.m. een beroep gedaan op een soaftware programma voor computerpauzes. Zo konden het tempo en het tijdsgebruik van gezonde en van revaliderende werknemers vergeleken worden;
-andere baten: vermeden kosten in de behandeling van klachten en interventie van experten op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk.
Kosten versus baten
De balans kosten-baten valt positief uit: € 14.192,91 versus € 68.536,11. Ook de berekening van de netto huidige waarde geeft een positief resultaat. Hier wordt rekening gehouden met winst, afbetalingen en waardevermindering van het geld. De netto huidige waarde bedroeg € 16.281,45.
Voor meer informatie over het Europees project en een link naar het rapport klik hier.
|