Arbeidsomstandigheden in de Europese horeca De Europese Stichting voor de verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden publiceerde een rapport over de arbeidsomstandigheden in de horeca. Prevent stelde het Belgische en Luxemburgse rapport samen.
Enkele feiten
10% van het totaal aantal bedrijven in Europa is een horecazaak. Er zijn bijna 1,5 miljoen horecazaken in de EU. Dat maakt van de horecasector een zeer belangrijke werkgever. Vaak gaat het om kleine zaakjes met een kleine jaaromzet. Zo zijn in 93,8% van alle horecazaken uit de EU minder dan 10 werknemers tewerkgesteld. Het grootste aantal kleinere zaken bevindt zich in de zuidelijke landen (Spanje, Italië en Griekenland). In 2001 werkten zo’n 6,5 miljoen mensen in de horecasector. Daarvan zijn de meerderheid vrouwen. Werknemers in de sector zijn ook vaak jongeren. De daarvoor aangehaalde redenen zijn: het lichamelijk veeleisende werk, de grote vraag naar niet-gekwalificeerd personeel en naar tijdelijke seizoenswerkers, en de arbeidsvoorwaarden (lage lonen, onsociale en lange werkuren). Voor de meeste jobs in de horecasector zijn de aangeboden arbeidscontracten tijdelijk. Zwartwerk en grijswerk (d.i. aanvullend niet-geregistreerd werk in een wettelijke job, bv. overuren) tieren welig in deze sector. Exacte cijfers daarover zijn echter niet beschikbaar. In België was de omzet van de horeca in 2000 goed voor 3,6% van het BNP. In datzelfde jaar waren 8,9% van alle Belgische bedrijven horeca-zaken. In 94,8% van die horeca-zaken werkten minder dan 10 werknemers en 53% van de werknemers waren vrouwen (dat was in 1990 nog 54%).
Arbeidsomgeving
In de werkomgeving in de horeca kunnen heel wat problemen rijzen:
-lawaai (potten en pannen in keuken, discotheek, nachtclub, café, ...);
-gedempt licht (mogelijke gevolgen: vallen, verbranden, oogletsels, ...);
-temperatuur- en ademhalingsproblemen (snelle temperatuurwisselingen, blootstelling aan stoom, giftige stoffen en gassen, slechte luchtkwaliteit, ...);
-fysieke werklast (lang rechtstaan, lang rondlopen, dragen van zware lasten zoals bedden, meubilair, voedselpakken, ...);
-huidaandoeningen en –infecties (veelvuldig contact met water, voedsel, schoonmaakproducten, ...);
-gebruik van nieuw materiaal en technologieën (bv. keukenmateriaal, reserveren via internet, airco, ... met als gevolg: incorrect gebruik, machinale uitvoering van bepaalde taken maakt werk repetitiever en minder gevarieerd, ...);
-roken en alcohol (makkelijk beschikbaar, passief roken, ...);
-andere (contact met scherpe voorwerpen, warme substanties, veelvuldig gebruik van trappen of liften, woon-werkverkeer vaak ’s nachts, ...);
-combinatie van voorgaande risico’s.
Arbeidsorganisatie en arbeidsduur
De meeste landen maken melding van een hoge werklast (werken onder tijdsdruk, constant contact met de klanten, hoge concentratie bij uitvoering taken, piekuren, te weinig vervangers bij ziekte, overuren, moeilijke klanten, ...) en veel stress. Soms, zoals in Spanje, wordt stress in verband gebracht met de eentonigheid van de job, de verveling en de lage graad van interesse in de job. Ook een gebrek aan opleiding kan stress in de hand werken. Andere risicofactoren zijn geweld, pesten (klanten, collega’s en bazen) en discriminatie (vrouwen en immigranten). Vaak wordt veel flexibiliteit gevraagd van de werknemers, waardoor ze weinig controle hebben over hun werkuren, geen tijd hebben voor pauzes, nooit zeker weten om hoe laat het werk gedaan is, ... Dit kan het evenwicht tussen hun werk- en privé-leven verstoren. De horeca draait bovendien op volle toeren tijdens de uren dat de meeste mensen niet werken. Lange en onregelmatige werkuren (avond, nacht en weekend) zijn dan ook schering en inslag. De arbeidsduur van een gemiddelde werkweek in de horecasector ligt in de meeste landen hoger dan de gemiddelde werkweek van het land. In België wordt overwerken opgevangen door een systeem van kredieturen, die bij bepaalde gelegenheden en onder bepaalde voorwaarden opgenomen kunnen worden.
Veiligheid en gezondheid
De gesignaleerde arbeidsongevallen zijn: verwondingen bij optillen, dragen of behandelen; uitglijden of vallen; verwondingen door handaangedreven machines; vallende voorwerpen; blootstelling aan of contact met schadelijk substanties; snijden aan messen of scherpe voorwerpen; brandwonden. De keuken en de bar zijn de gevaarlijkste plaatsen in de meeste landen. De vaakst voorkomende aandoeningen zijn van musculoskeletale, dermatologische of respiratoire aard. De afwezigheid door ziekte ligt in de horecasector vaak lager dan het gemiddelde. Dat is te wijten aan het grote aantal jonge werknemers, die vaak de job opgeven voor ze werkgerelateerde gezondheidsproblemen ondervinden. In België worden inspanningen gedaan om de veiligheid en gezondheid in de horecasector te verbeteren. Voor bedrijven van meer dan 50 werknemers die een specifieke training willen aanbieden aan hun personeel zijn subsidies voorzien. Bovendien zijn er bijdrages voor het verbeteren van de kwaliteit, toegang tot opleiding of hotelscholen. Daarnaast organiseren vakbonden gratis opleidingen voor werkgevers en werknemers uit de sector. Ten slotte werd in het kader van het transnationaal project Switch (Nederland, Duitsland en België) voor de vermindering van risico's voor gezondheid en veiligheid in KMO's een aantal workshops opgezet rond de specifieke problematiek van de horeca.
Besluit
Het rapport schetst een beeld van de horecasector in de Europese Unie en schuift een aantal oplossingen naar voren om de bestaande risico's en onregelmatigheden in de sector uit de wereld te helpen. De horeca heeft vooral op het vlak van arbeidsorganisatie nog wat werk voor de boeg.
|